« يا گوشت خوك » ( * ( أَوْ لَحْمَ خِنزِيرٍ ) * ) . زيرا « همه اينها رجس و پليدى است » و مايه تنفر طبع سالم آدمى و منبع انواع آلودگيها و سرچشمه زيانهاى مختلف ( فانه رجس ) . ضمير انه با اينكه مفرد است ، به عقيده بسيارى از مفسران به هر سه قسمت ( گوشت مردار ، خون و گوشت خوك ) باز مىگردد ، و معنى جمله چنين است « همه آنچه گفته شد پليدى است » ( 1 ) و متناسب با ظاهر آيه نيز همين است كه ضمير به تمام آنها بازگردد ، زيرا شك نيست كه مردار و خون همانند گوشت خوك پليد است . سپس به نوع چهارم اشاره كرده مىگويد : « يا حيواناتى كه هنگام ذبح نام غير خدا بر آنها برده شده است » ( * ( أَوْ فِسْقاً أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّه بِه ) * ) ( 2 ) . جالب اينكه به جاى ذكر كلمه « حيوان » كلمه « فسق » آمده است و همانطور كه در سابق نيز اشاره كرده‌ايم ، « فسق » به معنى خارج شدن از راه و رسم بندگى و اطاعت فرمان خدا است ، و لذا به هر گونه گناه فسق گفته مىشود ، اما ذكر اين كلمه در برابر رجس كه در مورد سه موضوع حرام سابق گذشت ، ممكن است اشاره به اين باشد كه گوشتهاى حرام ، اصولا بر دو دسته است ، گوشتهايى كه تحريم آنها به خاطر پليدى و تنفر طبع و زيانهاى جسمانى مىباشد ، و به آن رجس اطلاق مىگردد ، و گوشتهايى كه نه پليد است و نه از نظر بهداشتى زيانآور ، اما از نظر اخلاقى و معنوى نشانه بيگانگى از خدا و دورى از مكتب توحيد است ،

--> ( 1 ) در واقع كلمه « انه » به معنى « انما ذكر » است . ( 2 ) « اهل » از ماده « اهلال » و آن در اصل از « هلال » گرفته شده است و به معنى بلند كردن صدا به هنگام رؤيت « هلال » است ، سپس به هر گونه صداى بلند گفته شده است ، و به نخستين صداى گريه نوزاد نيز گفته مىشود ، و چون به هنگام سر بريدن حيوانات ، نام بتها را با صداى بلند مىبردند تعبير به « اهل » شده است .